Maria Argyropoulaina, wnuczka cesarza bizantyjskiego Romana II Porfirogenety, poślubiła syna doży Wenecji w 1004 roku. W czasie przyjęcia dla uczczenia przybycia małżonków z Konstantynopola – ku szalonemu zgorszeniu Wenecjan – z wdziękiem używała podwójnego widelca do jedzenia. Zmarła w czasie zarazy, a św. Piotr Damiani w swym dziele De Institutione monialis przypisał jej śmierć nadmiernej delikatności manifestującej się sprzecznymi z naturą zwyczajami zażywania perfum, kąpieli i używania złotego widelca do jedzenia. Powszechnie uważa się więc, że to ona wprowadziła widelec do Europy Zachodniej, choć niektórzy historycy przypisują ten zaszczyt innej księżniczce bizantyjskiej. I być może słusznie, bo księżniczka Theophano Skleraina, siostrzenica cesarza Jana Tzimiskesa, wydana za mąż za niemieckiego króla Ottona II żyła wcześniej, bo w drugiej połowie IX wieku. Przybyła na dwór nad Renem z bogatym wianem, wspaniałym dworem i eskortą, wywołując tym spore poruszenie. Ubierała się w jedwabie, codziennie brała kąpiel, wprowadziła modę na drogie stroje i kosztowną biżuterię, i – co niepomiernie irytowało prymitywnych Germanów – posługiwała się przy stole widelcem. Kronikarze wspominają o zdumieniu i zgorszeniu, jakie wywoływała używając „złotego podwójnego bolca, aby przenieść jedzenie do ust”, zamiast barbarzyńskim zwyczajem używać rąk, co podówczas na dworach europejskich było normą.

Miguel de Unamuno: Powinniśmy z największym wysiłkiem zatroszczyć się o to, byśmy stali się niezastąpieni, by nikt nie mógł wypełnić pustki, jaką umierając, zostawimy po sobie. Odkrycie „estetycznego znaczenia” podeszłego wieku świadczy o prawdziwej dojrzałości.

Wbrew pozorom język staropolski był całkiem przyzwoicie wyposażony w terminy z zakresu schorzeń psychicznych. Melancholię określano słowem smutnodur lub zaduma. Histeria to napuszenie, lunatyzm to nocobłąd, nimfomanię zastępowano słowem chłopodur, a nostalgię bardzo adekwatnym słowem domarad. Słowo posępnica oznaczało depresję, śledziennictwo hipochondrię, a trwoga przysercowa to ataki paniki. Moim faworytem są określenia tęsknica, melancholia, której podłożem jest tęsknota nie wiadomo za czym, i domarad – tęsknota za domem, ojczyzną czy w ogóle nostalgia, którą jeszcze w poprzednim wieku nie tylko alieniści traktowali jako chorobę.

Religia usiłuje tłumaczyć świat stwarzając inne światy. Jest to również podstawowy zabieg filozofii – wyjaśnianie świata przez świat wyobrażony. I religia i filozofia to różne formy twórczości. Pierwsza jest rodzajem happeningu, druga rodzajem publicystyki.

Pewien król wpadł na perfidny pomysł karania przestępców. Umieszczał nieszczęśników w pustym pokoju, w którym było tylko dwoje zamkniętych drzwi. Dowiadywali się wówczas, że za jednymi z nich czeka głodny tygrys, a za drugimi – piękna dziewczyna. Skazaniec musiał dokonać wyboru i od tej decyzji zależało, czy skończy w brzuchu drapieżnika czy jako szczęśliwy mąż pięknej panny.
Któregoś dnia król przyłapuje pewnego młodzieńca na amorach ze swoją córką. Nie waha się postawić pechowca przed zwykłą próbą. Jednak tym razem finał będzie inny, bo król ma za przeciwnika zakochaną kobietę – królewnie udaje się dowiedzieć, za którymi drzwiami kryje się tygrys. Wie, że może ocalić ukochanego, ale…. Wcale nie musi to przecież oznaczać, że ich miłość znajdzie spełnienie! W duszy królewny walczą więc sprzeczne emocje: z jednej strony współczucie dla młodego człowieka, z drugiej – zazdrość o dziewczynę, którą będzie zmuszony poślubić zamiast niej.
Nadchodzi dzień próby. Młodzieniec staje przed zamkniętymi drzwiami i w ostatniej chwili zerka na królewnę. Widzi nieznaczny ruch jej głowy – tak królewna wskazuje mu drzwi! Otwiera je bez wahania i jego oczom ukazuje się… No właśnie, co?  Dziewczyna czy tygrys?

Ta historia jest tematem głośnej noweli autorstwa Franka Stocktona, opublikowanej po raz pierwszy w czasopiśmie The Century w 1882 roku. Tytuł The Lady or the Tiger wszedł potem do języka angielskiego jako alegoryczne wyrażenie nierozwiązywalnego problemu. Nowela  kończąca się pytaniem o to, co młody człowiek ujrzał w otwartych drzwiach, zyskała jednak tak ogromną popularność wśród czytelników, że domagano się jej kontynuacji i taki sequel rzeczywiście powstał.

Nosi tytuł „The Discourager of Hesitancy„. Jest to opowieść o tej samej mitycznej krainie, gdzie – zgodnie z wolą króla – o winie lub niewinności przestępców rozstrzyga przypadek. Odwiedza ją pięciu podróżników pragnących dowiedzieć się, co oskarżony mężczyzna z poprzedniej historii znalazł za drzwiami, które wybrał. Nie otrzymują jednak wyjaśnienia. Zamiast tego szambelan dworu opowiada im historię o księciu, który przybył do królestwa, aby znaleźć żonę, ale król nie zezwolił mu na poszukiwania wybranki. Nakazał go natomiast zabrać do kwatery gościnnej i przygotować do ślubu, a ślub miał się odbyć już następnego dnia. I tak się stało. W południe następnego dnia zawiązano księciu oczy i zaprowadzono do miejsca zaślubin. Nie pozwolono mu jednak ujrzeć swojej przyszłej żony – mógł ją jedynie wskazać dotykiem, poczuć i usłyszeć. Po zakończeniu ceremonii opaska została zdjęta z jego oczu i wtedy ujrzał przed sobą szpaler czterdziestu dam, ubranych w bogate stroje, a każda z nich wydawała się piękniejsza od pozostałych. Książę, jak we śnie, szedł powoli wzdłuż szpaleru tych piękności i u żadnej z nich nie postrzegał nic takiego, co wskazywałoby, że była bardziej panną młodą niż inne. Ich suknie były identyczne, wszystkie rumieniły się, gdy na nie patrzył, wszystkie były urocze, żadna nie odezwała się ani słowem i stało się dla księcia oczywistym, że surowo im tego zakazano.

Zrozumiał, że jeżeli nie zidentyfikuje swojej wybranki, zostanie zabity. Ponaglany, idąc raz jeszcze wzdłuż ich szeregu spostrzegł nagle, że jedna z nich uśmiecha się do niego, a druga lekko marszczy brwi. To mu podpowiedziało, że jego wybranką musi być któraś z nich. Zaczął szybko analizować możliwości: Jedna uśmiechnęła się. Czy kobieta nie uśmiecha się, gdy widzi, że jej mąż zbliża się do niej? Z drugiej jednak strony, jaka kobieta nie zmarszczyłaby brwi widząc, że jej mąż zbliża się do niej i nie zwraca na nią uwagi? Czy nie powiedziałaby sama do siebie: „To ja! Nie wiesz o tym? Nie czujesz tego? Chodź!”. Ale gdyby to nie była jego wybranka, czy nie mogłoby być tak, że zmarszczyłaby brwi, gdy zobaczyła mężczyznę, który patrzy na nią tak, jakby ją rozpoznawał? Czy nie powiedziałaby w duchu: „Nie zatrzymuj się przy mnie! To przedostatnia. To dwie panie powyżej. Idź dalej!” Z drugiej strony ta, którą poślubiłem, nie widziała mojej twarzy. Czy nie uśmiechnęłaby się teraz, gdyby uważała mnie za przystojnego? Ale jeżeli poślubiłem tę, która zmarszczyła brwi, czy mogłaby powstrzymać swoją dezaprobatę, jeśli mnie nie lubiła? Uśmiechy zapraszają do prawdziwej miłości. Zmarszczenie brwi zaś jest wyrzutem.

Miał tylko dziesięć sekund na decyzję. Kat stanął za jego plecami. Książę nie czekał ani chwili dłużej. Zrobił krok do przodu i szybko ujął za rękę jedną z tych dwóch pięknych kobiet. Wtedy rozdzwoniły się dzwony, wiwatował lud, a król uściskał go i pogratulował trafnej decyzji. Szambelan dworu zaś, zwracając się do delegacji pięciu nieznajomych z dalekiego kraju rzekł: Gdy  zdołacie rozstrzygnąć między sobą, którą damę książę wybrał, tę, która się uśmiechnęła, czy też tę, która zmarszczyła brwi, wtedy powiem wam, co wyszło z otwartych drzwi, dama czy tygrys.

Według ostatnich doniesień piątka nieznajomych nie podjęła jeszcze decyzji.

Heliogabal, nastoletni cesarz rzymski, był estetą i chciał wierzyć, że zdoła odejść pięknie. Miał przygotowane purpurowe sznury skręcone ze szkarłatu i jedwabiu, gdyby musiał odebrać sobie życie przez uduszenie, inkrustowane szmaragdami oraz ametystami złote miecze, gdyby przyszło mu zginąć od stali, posiadał też rozmaite trucizny na wypadek, gdyby miał skończyć życie zgodnie z przepowiednią syryjskich kapłanów. Był należycie przygotowany na piękną śmierć. Tymczasem zamordowano go w klozecie, gdzie tchórzliwie skrył się przed ścigającymi go żołnierzami, jego zwłoki wleczono przez brudne ulice Rzymu i ostatecznie zapchnięto do kanału ściekowego, a ponieważ nie utonęły od razu, obciążono je kamieniami i wrzucono do Tybru z mostu Emiljańskiego. Można zaaranżować czyjąś śmierć. To można. Własna śmierć nad wyraz niechętnie poddaje się takim zabiegom.

Popiersie ma 47 cm wysokości, waży około 20 kg, liczy sobie 3500 lat, jest polichromowaną rzeźbą wykonaną z wapienia. Przedstawia Nefertiti, piękną małżonkę faraona Echnatona. Twórca tego zachwycającego popiersia nosił imię Totmes. Poza tym nie wiemy o nim nic.  Tylko imię. I kto wie, czy nie powinno tak być. Nie potrzebuję wiedzieć, kto stworzył grupę Laokoona, by podziwiać tę rzeźbę, drażni mnie też podkreślanie, że Mona Liza jest pracą Leonarda da Vinci. Prawdziwie wielkie dzieła przerastają swoich twórców, zdają się pojawiać samoistnie, jak kwiaty, jeziora czy drzewa – i zawsze pozostają w pewien sposób anonimowe. Nie przynależą do nikogo. Przynależą do wszystkich. Średniowiecze to przeczuwało Stwórcy przypisując copyright wszystkiego, co piękne.