Spośród wszystkich naszych cech najmniej wybredna jest odwaga. Odwaga nie czyni żadnych rozróżnień, zadaje się z byle kim, obdarza swoim towarzystwem nie tylko ludzi szlachetnych i prawych, ale również morderców, wszelkiej maści rzezimieszków, oprawców i zboczeńców. Zapewne stąd pochodzi to dyskretne zalecenie, które podpowiada, by nie chełpić się odwagą. Nie ma czym – odważny może być każdy.

Ktoś w zręcznym sofizmacie zauważa, że jedynym usprawiedliwieniem kiepskiej literatury jest to, że dzięki niej wyraźniej widać dobrą. Czyżby? Dobra literatura nie potrzebuje tła z jeleniem na rykowisku, by ją rozpoznać. Myślę, że znacznie bliższe prawdy jest stwierdzenie, iż dzięki istnieniu dobrej literatury natychmiast i bezbłędnie rozpoznajemy kiepską.   

Mówimy „widziałem na własne oczy”, „oczy nie kłamią”, „naoczny świadek”. Uznajemy, że oczy są wiarygodne. Ale widzimy nie oczami, lecz mózgiem. To mózg generuje nasze oczekiwania odnośnie tego, co jest „na zewnątrz”. Oczy przekazują obraz nadjeżdżającego samochodu, ale to mózg ocenia, czy zdążymy uniknąć zderzenia z nim, gdy przebiegamy przez ulicę; oczy przekazują nam obraz jakiejś osoby, ale to mózg rozstrzyga, jak ją ocenimy, oczy rejestrują jakieś zdarzenie, ale to mózg dokonuje jego interpretacji, etc. Nie widzimy oczami. Musimy wierzyć w to, co widzimy, ale nie wolno nam wierzyć w nieomylność naszego „widzenia”. Oczy są tylko instrumentem, czymś jak lornetka lub pinceta. To mózg decyduje o tym, co widzimy, a mózg uwielbia konfabulacje. Próbował to powiedzieć Kurosawa w filmie Rashōmon.

Piekło to tylko inna nazwa krainy spełnionych marzeń.

Wszystko, co wiemy o innych ludziach bierze się z tego, co wiemy o sobie. Odczytujemy ich działania, rozumiemy ich reakcje i motywacje, potrafimy śledzić ich uczucia głównie dzięki temu, że rozpoznajemy je w nas samych. O tym mówi starogreckie zalecenie gnōthi seauton, poznaj samego siebie – poznając siebie zdobywamy również wiedzę o innym człowieku i jest to wiedza bezcenna. Gnōthi seauton nie jest postawą eskapistyczną, nie proponuje próżnych i bezużytecznych medytacji o niezmierzonym i nieodgadnionym. Przeciwnie, mówi, że tylko poznając siebie, czyli usiłując rozumieć swoje działania, możesz rozumieć działania innych, bowiem są one zawsze odbiciem twoich.

Przypisywać Bogu dzieło stworzenia świata to skrajna herezja. Bogowie nie odwalają takiej fuszerki.

Według emersonowskiej definicji dżentelmen to ktoś, kto nigdy nie używa słowa przepraszam – nigdy bowiem nie powoduje sytuacji, by użycie tego słowa było konieczne. Nie cierpię, gdy ludzie zachowują się bezmyślnie, a następnie próbują to skwitować słowem „przepraszam”. Czy szklanka, którą stłukłeś sklei się ponownie, gdy ją przeprosisz? Każde przepraszam jest zaproszeniem do następnego przepraszam, do kolejnej bezmyślności, kolejnej nonszalancji i każde natychmiast domaga się rozgrzeszenia, obrażając się, jeśli go nie otrzyma. Zdarzenia są jednak nieodwracalne, savoir vivre nie zastępuje drugiej zasady termodynamiki.

Michał K. Pawlikowski „Wojna i sezon”: A jednak nie mogę oprzeć się myśli, że jest jakaś nić – straszna i czerwona – która łączy traktat ryski z naszą dzisiejszą tragedią. Biegnie ta nić, wijąc się fantastycznie, niemal kapryśnie, od mogił pomordowanych, a za życia odartych ze skóry ułanów pod Rohaczewem i Niemirowem do miejsca kaźni pułkownika Mościckiego w borach poleskich, gdzie w trzy lata później wytknięto granicę ryską. Później biegnie ta nić do sali sejmowej, gdzie zagrzmiały z galerii słowa „Kainie Grabski”. Gubi się ta nić na lat dwadzieścia, by później zabłysnąć krwawo nad Katyniem. Później – nad Wilnem, gdy „sprzymierzeńcy” likwidowali Armię Krajową. I wreszcie zatrzymuje się ta nić czerwona wśród wystygłych rumowisk Warszawy. Zatrzymuje się – na jak długo?

Ten, kto opowiada, może to zrobić wiele razy, ale ten kto słucha, słucha tylko wtedy, gdy mu się opowiada. Słuchamy tylko raz, a więc powinniśmy to czynić wyjątkowo uważnie.

Nicolás Gómez Dávila, pisarz, filozof, indywidualista, człowiek, który nigdy nie przyjął propozycji obejmowania jakichkolwiek stanowisk związanych z polityką (proszono go o przyjęcie stanowiska ambasadora w Londynie) określił demokrację jako wybór garstki nieudolnych przez masę niekompetentnych. Jestem coraz bardziej przekonany, że jest to najtrafniejsza definicja demokracji, jaką kiedykolwiek zaproponowano.

Trudno przyzwyczaić się do biedy i nędzy, natomiast do luksusu przyzwyczajamy się nad wyraz szybko i bezboleśnie. Luksus, gdy zaczynamy go doświadczać, niemal niezauważalnie przeobraża się w stały element naszej egzystencji, stając się czymś absolutnie oczywistym i zwyczajnym. I tu czyha na nas pułapka. To, co kiedyś było dla nas luksusem, teraz wydaje się być artykułem pierwszej potrzeby, czymś bez czego nie możemy się już obyć, czego brak zubaża naszą egzystencję, a to z kolei zmusza nas do różnych, przeważnie niechcianych zabiegów i nakłada na nas nowe obowiązki. Posiadanie jest kosztowne w każdym sensie.

D. Mereżkowski w swoich osobistych notatkach zwierza się tonem skargi, że „łatwiej jest wybaczać innym niż sobie”. Już nieaktualne. Dzisiaj ludzie łatwiej wybaczają sobie niż innym. Innym nie wybacza się niczego.

Żaden gatunek na tej planecie nie stworzył tak obfitej i wyczerpującej dokumentacji własnych błędów jak my, ludzie. Opisaliśmy wszystkie nasze zbrodnie, szaleństwa, aberracje, ekscesy, patologie, przejawy naszej furii i nienawiści, naszą głupotę i wynaturzenia, poświadczyliśmy sumiennie i naukowo całe nasze zło. Po co? Po nic.  

Nassim Nicholas Taleb: Nie jesteśmy wystarczająco racjonalni, by mieć kontakt z mediami. Nie, nie jesteśmy i, co gorsza, media o tym wiedzą.

To znamienne. John Locke, G. W. Leibniz,de Fontenelle, Blaise Pascal, Samuel Pepys, Baruch Spinoza, każdy wykształcony Europejczyk jest w stanie wymienić przynajmniej kilka ważniejszych postaci z przełomu XVII i XVIII wieku – i będą to niemal wyłącznie nazwiska francuskie, niemieckie, angielskie, może włoskie. Ilu z nas potrafiłoby powiedzieć, kim był Dymitr Kantemir, urodzony w drugiej połowie XVII wieku hospodar Mołdawii, ale przede wszystkim wybitny naukowiec, humanista i pisarz, człowiek, który odegrał znaczną rolę nie tylko w dziejach swego kraju i który w niczym nie ustępuje wymienionym wyżej. Kto słyszał o jego wnikliwej pracy Historia świetności i upadku Imperium Osmańskiego czy o Historii hieroglificznej, powieści alegorycznejz roku 1705, pierwszej powieści napisanej w języku mołdawskim i rumuńskim, a więc powstałej na długo przed „Pamelą” Samuela Richardsona, uważaną za pierwszą powieść angielską? Richardson istnieje w naszej świadomości, Kantemir nie.

Zawsze zastanawiał mnie Platon u boku tyrana Sycylii. I to, jak ochoczo przyjął zaproszenie na syrakuzański dwór Dionizjosa. Zapewne to sprawia, że nie jestem w stanie widzieć w nim filozofa, nie myślę o nim jako o filozofie i nie kojarzę go z filozofią. Filozof łaknący sukcesów to logiczna sprzeczność, coś jak anachoreta prenumerujący Playboya.

Szaleństwo tych, którzy chcą być bezstronni i obiektywni – to tak, jakby pragnąć, aby stać się ślepcem.

Ani minuty ani godziny. Mózg nie mierzy czasu. Gdyby mierzył, zegary byłyby zbyteczne. Rzeczywistą miarą czasu są wspomnienia. 

Nasza chorobliwa skłonność do dawania innym ludziom rad, nawet wtedy, gdy nas o to nie proszą. Z nieproszonych rad nikt nigdy nie korzysta. Nikomu do niczego nie służą. I w gruncie rzeczy wiemy o tym wszyscy – no, może poza pedagogami. I politykami.

Jesteś silny, jeżeli potrafisz zapomnieć. Pamiętaj, żeby zapomnieć.

Rent a car. Przywłaszczyliśmy sobie ten wynalazek, ale nic zgoła nowego nie ma pod słońcem, jak głosi już Księga Koheleta. To prawda, nic nowego pod słońcem, zmieniają się jedynie formy i dekoracje. To Rzymianie wynaleźli wynajem wozów. Starorzymskie firmy rent a car uplasowane były zwykle na obrzeżach miast, w pobliżu bram miejskich, bo centrum, z wąskimi i ludnymi uliczkami, w ciągu dnia pozostawało zamknięte dla pojazdów. Przed wejściem do wypożyczalni widniała tablica informująca o typie pojazdów, którymi firma dysponuje oraz ceny wynajmu. Oferta nie była aż tak uboga, jak skłonni bylibyśmy sądzić i obejmowała nie tylko różnorakie wozy do transportu towarów, ale i lekkie pojazdy na wycieczki za miasto. Można więc było wypożyczyć mały, dwukołowy birota, który mógł pomieścić co wyżej dwie osoby lub essedum, przypominający poprzedni, lecz bardziej przestronny. Inną alternatywę stanowił covinnus, również dwuosobowy i stosunkowo niewielki, ale za to bardzo wygodny. Starorzymskie rent a car oferowały także znacznie większe, czterokołowe wozy z aż siedmioma miejscami zwane raeda lub podobne do nich o nazwie carruca. Różnica między nimi polegała na tym, że carruca posiadała dach, a niektóre miały nawet miejsca do spania. W raeda natomiast funkcje dachu pełnił zwykły płat materiału, przymocowany nad głowami podróżujących. Pod względem luksusu wszystkie przebijało carpentum, prawdziwy Rolls-Royce antyku, powóz dla elity, oferujący nieporównywalnie wygodniejsze wnętrze. Niestety, prawo do korzystania z tego luksusowego pojazdu mieli jak zawsze wybrańcy, czyli wysocy dostojnicy (pontifeksi), kapłani (flamini), matrony oraz westalki, a od czasów Augusta wykorzystywany był również jako środek transportu dla cesarzowych, głównie podczas wielkich uroczystości publicznych. Carpentum funebre były jeszcze bardziej okazałe, ale jak sama nazwa podpowiada, służyły do przewozu prochów i wizerunków zmarłych kobiet z rodziny cesarskiej. Nic jednak nie stało na przeszkodzie, by w pogodny, letni dzień pożyczyć essedum czy – jeżeli było nas na to stać – covinnus i wybrać się we dwoje na wycieczkę za miasto, choćby do malowniczego Tivoli lub do pobliskiej Ostii, by zjeść coś w tamtejszych tawernach lub podziwiać statki, powracające z odległych krain.

Na ogólnie przyjętej liście siedmiu cudów świata starożytnego znajdują się: piramida Cheopsa, wiszące ogrody Semiramidy, świątynia Artemidy w Efezie, posąg Zeusa w Olimpii, mauzoleum w Halikarnasie, kolos Rodyjski oraz latarnia morska na Faros. Przetrwała jedynie piramida Cheopsa, z pozostałych najdłużej utrzymywało się mauzoleum w Halikarnasie, wzniesione w 350 roku pne., a zniszczone przez trzęsienie ziemi dopiero w 1494 r. naszej ery, a więc po 1844 latach istnienia. Kiedy przyjrzeć się tej liście uważniej konstatujemy, że aż pięć z tych arcydzieł zostało stworzonych przy udziale starożytnych Greków. Nie przychodzi mi na myśl żaden inny naród, który mógłby pochwalić się podobnym osiągnięciem.

Przypominamy książki. Żeby nas poznać, trzeba nas otworzyć, ale kto chce zadać sobie tyle trudu? Większość ludzi zna więc tylko naszą obwolutę i na jej podstawie wydają opinie o nas.