Czytam pracę J. Molendy „Podboje Boya”. Mężczyźni tamtej epoki widzą i zachwycają się oczami kobiet: „niebieskofiołkowe”, „chłodne i tajemnicze jak fiordy”, „uwodzicielskie”  „przenikliwie i wyzywające”, „fascynująco odważne”, „łagodne i mądre”, „ciekawie patrzące na rzeczy poza czasem”, „oczy figlarne i prowokujące”, etc. W żadnym  ówczesnym opisie kobiety nie mogło zabraknąć epitetów dotyczących jej oczu. Oczy kobiet były ważne, kobieta była zjawiskiem, wobec zjawisk nie przechodzimy obojętnie, a epitet jest najstosowniejszym sposobem ich opisywania. Epitet jest naładowany emocjami, określa stosunek patrzącego do tego zjawiska, zdarzały się więc nawet epitety superlatywne, oczy „najpiękniejsze na świecie”, oczy „boskie”. W tamtych czasach kobiety posiadały oczy. Dziś kobiety nie posiadają już oczu. Nikt nie zachwyca się nimi, ale nie da się zachwycać tym, co nie istnieje. Kobiety utraciły oczy. A może to mężczyźni utracili wzrok? Jakkolwiek by jednak nie było, z naszej rzeczywistości znikło coś bardzo ważnego. 

Anna Iwaszkiewicz „Dzienniki i wspomnienia”. Pod datą 28 czerwca 1923 roku wspomina o wizycie w Warszawie rumuńskiej pary królewskiej, Ferdynanda I z małżonką. Pisząc o szczegółach tej wizyty, absurdalnym przepychu, kosztach tej imprezy i infantylnych reakcjach polskiej arystokracji konkluduje: Nie jestem socjalistką, ale kiedy słyszę takie rzeczy, mam chwile rozpaczy, że nic na to poradzić nie można i że gdyby wprowadzono ustrój socjalistyczny, to z drugiej strony doszłoby do takiej szarzyzny, do takiej miernoty, że naprawdę wtedy życie nie miałoby już żadnej wartości. Nie chciałabym za nic żyć w tym nierównym świecie.

Życie jest jak zwykle ironiczne. Przeżyła w tym „nierównym świecie”, w jego „szarzyźnie i miernocie” całe 34 lata.

Wielka to szkoda, że współcześni politycy są w większości kiepsko wykształceni, a co jeszcze gorsze, nie czytają i nie szukają wiedzy. Nie jednemu bardzo przydałaby się stara prawda wyrażona niegdyś ustami de Lamartine: Siłą opozycji są prawa, których się jej odmawia, nie zaś te, które się jej przyznaje.

Podobno zdarzają się przypadki „samobójstw” wśród zwierząt, choć sądzę, że określenie to jest tylko wyrazem naszej niewiedzy, a mechanizm takich zachowań wśród zwierząt nie ma nic wspólnego ze świadomym wyborem. W gruncie rzeczy jesteśmy jedynym gatunkiem, który odbiera, niszczy, zatruwa, marnotrawi czy rujnuje życie nie tylko innym, ale i sobie, jedynym gatunkiem, który wyraża otwartą pogardę wobec życia i jedynym, który ceniąc sobie życie i jego przyjemności, zdumiewająco często lekceważy je i ma za nic. Jeśli pominąć te wielkie, ostateczne gesty, mors voluntaria, jest jeszcze gorzej – niemal każdego dnia każdy z nas manifestuje na setki sposobów (przez niezadowolenie, grymaszenie, narzekanie, nudę, melancholię, depresję, frustrację, ustawiczne żale, fochy, malkontenctwo, przygnębienie, skargi, użalanie się, utyskiwanie, smutek i złość, zamartwianie się, zniechęcenie i żałobę, tudzież dziesiątki, dziesiątki innych), jakim przekleństwem i utrapieniem jest dla niego życie. Gdy uważniej przyjrzeć się naszym codziennym gestom, nie można nie uznać, że skazano nas na życie, że żyjemy za karę.

Absurdy Biblii. Bóg stwarza Raj, stwarza parę ludzi, stwarza drzewo poznania i stwarza węża. Wąż, podstępny, ale przecież boski produkt, sugeruje Ewie, że może zjeść owoc z drzewa poznania. Owoc wygląda smakowicie, załóżmy, że było to jabłko, choć może był to granat lub figa. Ewa jest wystraszona, słyszała o przykrych konsekwencjach takiego czynu, lecz wąż umiejętnie rozprasza jej obawy: ależ skąd, nie spotka ją nic przykrego, nie będzie miała nawet niestrawności, przeciwnie, stanie się mądra, zdobędzie wiedzę, która pozwoli jej odróżniać dobro od zła. Ewa nie wie jeszcze co to dobro i zło, ale chce być mądra i trudno ją za to winić. Zjada więc jabłko, granat lub figę.

Jeżeli założymy, że biblijny Bóg jest wszechmocny i nieomylny, to nie mógł nie wiedzieć, że Ewa zje owoc z drzewa poznania, zwłaszcza, że specjalnie w tym celu stwarza węża, który ma to spowodować. Ewa nie ma żadnej opcji w tej sytuacji. Nie ma żadnych szans, nie może dokonać żadnego świadomego wyboru, przed zjedzeniem jabłka jeszcze nie potrafi przecież odróżnić dobra od zła. Bóg karze ją za przekroczenie zakazu, ale niezasłużona to kara. Kara miałaby sens, gdyby Ewa rozumiała swój czyn, gdyby była świadoma istnienia dobra i zła. To jednak przychodzi dopiero post factum. Bóg więc zaplanował, że Ewa zje jabłko, Bóg życzył sobie, by tak się stało, Bóg zaaranżował to zdarzenie. Nie oskarżajmy węża. Był on jedynie narzędziem – w Raju nic nie dzieje się bez wiedzy i zgody Boga. l’etat c’est moi.

Dokładnie 229 lat temu, 24 października 1795 roku, Rosja, Austria i Prusy ogłosiły trzeci rozbiór Polski. Rosja zagarnęła wszystkie ziemie na wschód od Niemna i Bugu, łącznie 120 tysięcy kilometrów kwadratowych. Austria dostała Lubelszczyznę, Małopolskę z Krakowem oraz część Mazowsza i Podlasia. Prusy przyłączyły do swego terytorium część Mazowsza z Warszawą, część Podlasia oraz część Litwy i fragment ziemi krakowskiej. Podział został ostatecznie potwierdzony dwa lata później, 26 stycznia 1797 roku, w Petersburgu: „Gdy przez obydwa dwory cesarskie, jak również przez Jego Królewską Mość Króla Pruskiego, uznana została konieczność uchylenia wszystkiego, co może nasuwać wspomnienie istnienia Królestwa Polskiego, skoro uskutecznione zostało unicestwienie tego ciała politycznego, przeto wysokie strony, zawierające umowę, postanowiły i zobowiązują się odnośnie do trzech dworów, nie zamieszczać w tytule miana i nazwy łącznej Królestwa Polskiego, która zostanie odtąd na zawsze skasowana.” Na zawsze skasowana …

Śmierć jest poza czasem. Seneka, który odszedł ponad dwa tysiące lat temu nie jest starszy niż mój ojciec, który zmarł przed dwudziestu siedmiu laty. Oboje istnieją w tej samej przestrzeni, w przestrzeni bez czasu, spacerując razem po ścieżkach tego samego parku do którego i my zdążamy. 

W ubiegłym roku wnuk wybitnego historyka filozofii, Władysława Tatarkiewicza, skierował do sądu sprawę przeciwko wydawnictwu Czarne i Monice Sznajderman-Pasierskiej, autorce wydanej przez to wydawnictwo książce Fałszerze pieprzu. Historia rodzinna. Monika Sznajderman-Pasierska miała za złe prof. Tatarkiewiczowi, że w opublikowanych przez niego wspomnieniach nie ma ani słowa o Żydach, że Żydzi w nich w ogóle nie istnieją, co – jej zdaniem – jest ewidentnym przejawem obojętności wobec ich losu oraz przejawem „symbolicznego mordu, jeszcze zanim zdążyli zamordować ich naziści”.

We wspomnieniach W. Tatarkiewicza nie ma również najmniejszej wzmianki o Papuasach ani o Aborygenach, ani słowa o Mongołach i Kałmukach, ani o dziesiątkach innych nacji, bo – o ile mi wiadomo – były to jego wspomnienia, a każdy z nas, a więc i prof. Tatarkiewicz, ma prawo wspominać to, co chce wspominać. Zdumiewające jest nie to, że prof. Tatarkiewicz nie nadmienił nic o Żydach w swoich wspomnieniach, lecz to, że istnieje ktoś, kto ma czelność żądać, abyśmy w naszych wspomnieniach pisali o kimś, kto jemu wydaje się być ważny lub o czymś, co on uznaje za ważne – o czym Monika Sznajderman-Pasierska, podobno doktor antropologii kulturowej, powinna zdaje się coś wiedzieć. Choćby ze słyszenia.  

„Fizjologia” śmiechu. Śmiejąc się uruchomiamy mięśnie międzyżebrowe, co powoduje, że wielokrotnie wydmuchujemy powietrze z płuc bez wdychania go. Śmiech jest więc innym sposobem oddychania, może nie mniej skutecznym niż indyjskie techniki pranajamy.

Wielkoduszność jest rodzajem odwagi. Starość rzadko bywa wielkoduszna – zbyt wiele w niej lęku.  

Hermann Weyl: Świat obiektywny nie staje się. On po prostu jest. Jedynie w spojrzeniu mojej świadomości, pełzającej ścieżką, którą podąża przez świat moje ciało, wycinek tego świata rodzi się do życia jako ulotny obraz w przestrzeni bezustannie zmieniającej się w czasie.

Emma Southon „Wszystkie trupy prowadzą do Rzymu”. Ponad czterysta stron śmieciowych faktów z historii starożytnego Rzymu okraszonych nieznośnym, naiwnym, a chwilami wręcz chamskim prezentyzmem. Oto jeden z wielu przykładów od których aż roi się w tej pracy: „Rzymianie tworzyli właśnie imperium i igrzyska gladiatorów okazały się znakomitym narzędziem stałego zwiększania prawa państwa do niewolenia i zabijania ludzi, tak aby lud to dobrowolnie popierał. Znaczna część ludzi żyjących i zabijanych na arenach to wzięci do niewoli w czasie rzymskich działań wojennych. Zabrano ich z domów w Afryce Północnej, dzisiejszej Belgii, Turcji, Austrii czy Chorwacji”. Rozkoszna i typowa dla prezentyzmu dezynwoltura. Celowo podkreśla się tu, że zabierano ich z domów (w następnym wydaniu książki będą to zapewne bloki mieszkalne i wille) w dzisiejszej Belgii, czyli miejscu, które wówczas nie istniało, w Turcji, której wtedy nie było i szczęśliwie jeszcze przez setki lat miało nie być, w Austrii, terenów będących już w I wieku p.n.e. prowincją rzymską czy Chorwacji, która jako państwo zaistniała dopiero w pierwszej połowie IX wieku.

Dla prezentyzmu jednak, który usiłuje być czymś w rodzaju religii czasu teraźniejszego, nie ma żadnych „wtedy”, przeszłość nie jest autonomiczna, zamknięta i skończona, wszystko rozpływa się w jakimś mglistym teraz, które – choć nieokreślone i płynne – ma stanowić miarę wszystkiego. Prezentyzm nie zadaje sobie trudu, by analizować fakty przez pryzmat ich historycznej złożoności; jest perspektywą z końskimi blinkerami na oczach, widzeniem tunelowym, patrzy przez słomkę. Apollo ze słuchawkami na uszach przed  ekranem komputera, muskularny Mars czule ściskający super bazookę M3E1, to nie tylko niebezpieczna ekstrapolacja dzisiejszych kategorii, gdzie teraźniejszości niezasłużenie przeznacza się rolę punktu szczytowego w rozwoju naszej cywilizacji, ale również wulgaryzacja i dyskredytacja naszej przeszłości. Ocenianie historii z dzisiejszej perspektywy jest błędem poznawczym, to prawda, ale daleko gorsze jest to, że jest to również tragiczny w skutkach błąd moralny.

Abraham Lincoln powiedział kiedyś, że najlepszy sposób przewidywania przyszłości polega na jej stwarzaniu. Należałoby dodać, że jest to również jedyny w miarę sensowny sposób przewidywania przyszłości.

Czas. Wmawia się nam i sami sobie coraz skuteczniej wmawiamy, że żyjemy w wyjątkowo szczęśliwej epoce. Głównie ze względu na setki cywilizacyjnych udogodnień, które sprawiają, że uwolnieni od uciążliwych i banalnych powinności zyskujemy wolny czas, że mamy coraz więcej wolnego czasu. Czy to nie zabawne? Według najnowszych teorii naukowych czas nie istnieje. Mamy więc coraz więcej czegoś, co nie istnieje. I jesteśmy z tego dumni. Ale czy można mieć więcej czegoś, co nie istnieje? Przydałoby się jakieś rozsądne dziecko, które wreszcie powie głośno, że ten król jest wręcz bezwstydnie nagi.

Najgorszy rodzaj zaślepienia to zaślepienie Prawdą. Przypomina to tzw. zespół Antona, rodzaj anozognozji, ślepoty korowej, która pojawia się przy uszkodzeniach płata potylicznego mózgu, co powoduje, że chory przestaje widzieć, ale neguje ten fakt, uparcie wmawiając sobie i otoczeniu, że wszystko jest w porządku.