„Kto ci dał prawo osądzać? Czy jesteś może Bogiem?” – pytania, które w pewnej dyskusji postawiła mi D. Otóż, moja miła, mam prawo osądzać nie dlatego, że jestem Bogiem, lecz dlatego właśnie, że nim nie jestem. Bogów nie ma. Natomiast człowiek posiada boski przywilej rozróżniania dobra i zła, piękna i brzydoty, boski przywilej odpowiedzialności za swoje życie. Ten, kto nie ma prawa osądzać, nie stanowi o swoim życiu.

Niekształtność naszego życia. W kiepskich powieściach losy bohaterów zdążają najprostszą drogą do wyznaczonego celu, każde kolejne zdarzenie jest logicznym paciorkiem różańca ich egzystencji. Losy powieściowych bohaterów posiadają dzięki temu walor estetyczny, którego brakuje w realnym życiu. Prawdziwe życie, twoje czy moje, zawsze będzie miało niewyraźne kontury, a jego cel – poza śmiercią, jeżeli uznać ją za cel – nigdy nie jest ani dany ani jasny ani oczywisty. Co bowiem stanowi o naszym życiu? Co je określa? Czy to, co zdarzyło się w nim? A może to, co nie wydarzyło się nigdy? To, czym byliśmy czy to, czym chcieliśmy być? Natężenie przeżyć? Intensywność myśli i uczuć? Nasze życie – jak kręgi na wodzie – biegnie we wszystkie strony, składa się jak rafa koralowa z milionów drobnych korali. Linearność jest złudzeniem. Dlatego też nasze życie wydaje nam się przypadkowe, niekształtne i nieestetyczne.

Cel nie istnieje. Istnieje tylko Droga. Cel jest złudzeniem perspektywy.

Zawsze marzymy, by człowiek, którego kochamy był równie prosty w obsłudze jak pierwsze pralki, by nie obciążała go żadna zbyteczna i skomplikowana „elektronika psychiczna” – i zawsze mamy mu to za złe.

Podobno w starożytnej Persji sędziowie często prowadzili sprawy siedząc na poduszkach obciągniętych skórą zdartą z ich niesprawiedliwych lub przekupnych poprzedników. Szkoda, że to tylko anegdota, bo jest to najodpowiedniejszy materiał na poduszki dla sędziów.

Sprzedawca ze sklepiku z tytoniem miał rację. Mój hotel nie zdążył umknąć zbyt daleko. Znalazłem go bez trudu, chociaż teraz, obrócony o jakieś dwadzieścia, może trzydzieści stopni, wyglądał z tego kąta nieco inaczej i niewiele brakowało, a byłbym go przeoczył. Inna sprawa, że hotelowy budynek, poza nieznośnie koślawym neonem na dachu, którego litery wydają się imitować chińskie pismo trawiaste, niewiele różnił się od pozostałych domów na tej ulicy. Ale przyznaję, że ucieszył mnie jego widok, a jego pokraczna bryłowatość prawie mnie rozczuliła. Odczułem coś w rodzaju dumy i ulgi jednocześnie, trochę jak ktoś, kto odważył się dokonać czegoś, o czym już myślał, że jest to niewykonalne i niemożliwe. Było to tym przyjemniejsze, że wcześniej, w momencie, gdy odkryłem, że hotel zniknął, znajdowałem się, co tu ukrywać, na skraju paniki. Pierwsze kroki w hotelu skierowałem więc w stronę baru i zażyczyłem sobie zasłużonej premii w postaci podwójnego bourbona. Smakował jak nigdy, smakował wyśmienicie. Sącząc go powoli pomyślałem, że w recepcji na pewno znajdę jakąś instrukcję, może jakiś folder opisujący te metamorfozy, coś, co przybyszom z innych stron pomaga w nawigacji po tym dziwnym mieście. Nie myliłem się. Recepcjonista, gibki i sprężysty niczym komandos z Delta Force, pachniał tanią, sportową wodą kolońską, ale był elokwentny i usłużny. Tak, naturalnie, mają, choć pożytek z tego prawie żaden – może jedynie numer telefonu pod który należy dzwonić w razie kłopotów, by specjalna służba hotelowa mogła do ciebie dotrzeć i bezpiecznie dostarczyć na powrót do hotelu. Oczywiście, pod warunkiem, że zdołają odszukać delikwenta, co nie zawsze jest proste, bowiem niektórzy ludzie, przestraszeni i zdezorientowani, opisują swoje aktualne położenie tak nieprecyzyjnie czy zgoła błędnie, że odnalezienie ich zabiera dosłownie całą wieczność. Poza tym nie ma nic godnego uwagi w tym informatorze i chyba być nie może, bo właściwie nikt do końca nie zna tego fenomenu, nikt nie zdołał sensownie wyjaśnić na czym on polega, czy rządzi się jakąś zasadą, czy jest w tym wszystkim jakiś wspólny mianownik, czy jest to zjawisko czysto fizyczne czy może tylko rodzaj naszych rojeń, skoro od dawna już wiadomo, że każdy z nas nieco inaczej postrzega i odbiera te przemiany. Wiemy tylko, że wszyscy musimy nauczyć się żyć z tym na własny sposób, popełniając swoje własne błędy, czyniąc swoje własne odkrycia, padając, potykając się, klucząc i każdego dnia zaczynając wciąż od nowa. Nie, nie ma żadnego vademecum miasta, żadnego bedekera, żadnych map i niewiele pożytecznych wskazówek, chociaż niemal na każdym rogu ulicy można ujrzeć szyld reklamujący usługi jakiegoś znachora od miasta, jakiegoś miejskiego terapeuty czy innego astrologa. I ludzie nabierają się na to i potem dalej nie wiedzą, jak w tym mieście żyć.

– Ja, na przykład – powiedział – prawie nigdy nie mam z tym problemu. Natychmiast czuję, co się zmieniło, zaraz wiem, czy to drobna czy wielka zmiana, odbieram rozbieżności ledwo zauważalne gołym okiem, jakieś drzewo, które nie stoi w tym miejscu w którym stało, jakiś pomnik czy rzeźbę, które nieoczekiwanie pojawiają się na innym skwerze, to, co ludzie zwykle mijają obojętnie. Nie wiem, skąd to mam. Intuicja, instynkt, jakkolwiek to nazwać, ale mylę się bardzo rzadko, prawie nigdy, no, może czasem jakiś drobny lapsus, też spowodowany przez chwilowe roztargnienie czy nieuwagę, ale poza tym poruszam się po mieście bez najmniejszych kłopotów, prawie jak po sznurku. Moja dziewczyna twierdzi, że wyczuwam miasto, że mam taki specjalny dar, że jestem jednym z tych, którzy są niczym stworzeni, by tu przebywać, choć ja, w przeciwieństwie do niej, nie jestem miejscowy i trafiłem tu całkiem przypadkiem. Nie wszyscy jednak mają tak lekko. Są ludzie, którzy urodzili się w mieście albo mieszkają tu od dziesiątków lat, a mimo tego nie czują miasta, nie umieją go czytać, gubią się, popełniają błędy, błądzą każdego dnia, a każdą przemianę traktują jak katastrofę. Miasto, to zmieniające się wciąż, cudowne i kapryśne miasto jest dla nich jak zesłanie, banicja i niczym niezasłużone cierpienie. Wielu, bardzo wielu opuszcza miasto z własnej woli, nie wytrzymują, nie dają rady, rezygnują i poddają się. Inni, mniej odważni, pozostają, ale męczą się przez całe życie, każdego dnia przeklinając swoją niepewną egzystencję i każdego dnia na nowo poszukując drogi do domu.

Młodość i naturalność uznajemy niemal za synonimy. Nieporozumienie. Młodość to gra, poszukiwanie formy, nieustanna stylizacja – naturalna jest w niej jedynie naiwność. Do naturalności dorasta się, co nie znaczy, że wszyscy dorastają. Nawet tego bowiem nie dostajemy za darmo.

Nie, nie jesteśmy bezbronni. Jakość jest najskuteczniejszym przeciwnikiem wszelkiego rodzaju umasowienia. Społecznie oznacza to wyrzeczenie się próżnej pogoni za karierą, zerwanie ze wszelkim kultem gwiazd i gwiazdeczek, brak uprzedzeń, kult życia prywatnego. Kulturowo poczucie jakości musi prowadzić do odrzucenia gazet i telewizji, powrót do książek, odejście od pośpiechu do ciszy i spokoju, od rozproszenia do skupienia, od sentencji do namysłu i refleksji, od braku miary do poczucia miary, od próżnej wirtuozerii do prawdziwej sztuki.

D. Jarosz „Polacy a stalinizm 1948-1956” (Warszawa 2000):  Wg. NIK zarobki literatów polskich w 1958 r. wynosiły brutto w skali roku (miesięcznie):
J. Iwaszkiewicz – 421 175 (35 098),
Ewa Szelburg-Zarębina – 220 149 (18 345),
J. Minkiewicz – 261 381 (21 781),
spadkobiercy J. Tuwima – 638 673 (53 222),
J. Przyboś – 50 520 (4 210),
A. Rudnicki – 35 499 (2 958),
R. Bratny – 155 279 (12 939),
K. Brandys – 26 890 (2 241),
A. Braun – 42 692 (3 557),
L. Tyrmand – 30 500 (2 541),
J. Brzechwa – 107 773 (8 981),
A.Ważyk – 63 336 (5 278),
spadkobiercy K. I. Gałczyńskiego – 243 085 (20 257),
spadkobiercy T. Boya-Żeleńskiego – 391 263 (32 605)
Wykaz objął dochody z wydawnictw, radia i TV, filmu, imprez estradowych i rozrywkowych. Nie obejmował dochodów z prasy oraz zatrudnienia na uczelniach, a średnia płaca w 1958 r. wynosiła  1600 -1700 zł. miesięcznie.

Zastanawiam się czasami, jak długo jeszcze potrwa ten złoty wiek totalnej przeciętności.

Fragment listu pożegnalnego, który napisał do rodziny Zygmunt Padlewski, członek Komitetu Centralnego Narodowego, jeden z głównych inicjatorów wybuchu Powstania Styczniowego, rozstrzelany przez Rosjan 15 maja 1863 roku o godzinie 5 rano: „Dnia 15 maja 1863 r., godzina 2 i pół w nocy. W tej chwili dowiaduję się, że dziś mam dokończyć żywot ziemski. Strasznie poważna to chwila, więc nie dziwcie się, że niewiele w niej na napisanie czasu stracę, by tę godzinę, jaka mi zostaje, z Bogiem przepędzić …”.

Nigdy nie zrozumiem, dlaczego postanowił „z Bogiem przepędzić” tę godzinę, skoro i tak wybierał się na tamtą stronę, gdzie będzie mógł z bogiem „przepędzać” całą cholerną wieczność, zamiast „przepędzić” ten czas, czyli ostatnie swoje chwile tu, na Ziemi, raczej z tymi, których pozostawiał po tej stronie życia.

Sàndor Màrai: „Możliwe, że dla wielu ludzi w homoseksualizmie pociągające jest to, że nie wiąże się z wiekiem. Nie trzeba do niego być pięknym, pociągającym, szczupłym. To coś takiego, jak golf, można się temu oddać w każdym wieku”. (Dziennik 1949-1956)

Domy w tej dzielnicy sprawiały wrażenie lękliwych i spłoszonych.  Nie rozpierały się, jak  dumne i wyniosłe domy z pobliskiego Zagórza, których ogromne brzuszyska nie tylko anektowały bajecznie wielkie ogrody, ale – jakby i to im nie wystarczało – wylewały się na chodniki, zamieniając je w pasemka wąskie jak zgorzkniałe, zaciśnięte wargi. Te domy natomiast, jakby zażenowane swoim istnieniem, chowały się za barczystymi konarami stuletnich drzew, za uskokami wzgórza, we wstydliwych dolinkach, za skałami i przypominały ciche, pokorne kobiety, które zawsze kryją się w cieniu męża …