Uzupełnienia do Kanonu: Robert Plomin Matryca, Richard Dawkins Kapłan Diabła, Richard Dawkins Samolubny gen, Steven Pinker Piękny styl, Daniel C. Dennett Dźwignie wyobraźni, Yuval Noach Harari Sapiens, Tukidydes Wojna Peloponeska, Sàndor Màrai Dzienniki 1943 – 1989, V tomów, Jorgos Seferis Dni 1941-1956.

Przez długie wieki sztuka powstawała na zapotrzebowanie określonych środowisk. W zależności od epoki były nimi dwór, Kościół, arystokracja, mieszczaństwo albo wszystkie te warstwy razem. Ubolewano jednak, że sztuka nie jest wolna. Gdy zabrakło określonego środowiska powstała sztuka dla nikogo. Jest wolna, ale jej wolność nikogo już nie interesuje. Sztuka nie żyje wolnością. Wolność nie jest jej do niczego potrzebna.

Bracia Goncourt: Wszystko uczy pogardy dla ludzkości, która kocha tylko tego, kto nią pogardza, schlebia temu, kto ją wykrwawia, a sławę w historii i wieczną pamięć zapewnia rzeźnikom.

Nie jestem człowiekiem renesansu, jeżeli rozumieć przez to banał o wszechstronności, ale zawsze bardziej pociągało mnie wiedzieć jak najwięcej o wszystkim niż wszystko o jednym. Specjalizacja to domena insektów.

Ludzie chętnie powołują się na swój punkt widzenia, a my, powodowani uprzejmością, kwestionujemy to rzadko przyjmując, że być może jest w tym nieco racji i z ich punktu widzenia też można coś zobaczyć. Błąd. Z wielu punktów widzenia nie widać nic poza przysłowiowym czubkiem czyjegoś nosa, a z niektórych nie widać nawet tego.

   … nie, nie rozumiem i nie uznaję tej pokrętnej logiki masochistów i cierpiętników, którzy wychodząc z założenia, że życie jest nietrwałe, że wszystkich nas czeka starość i śmierć zalecają, by obrazić się na życie, odwracając się od niego plecami, by uprawiać wyrzeczenia i spoglądać ku wieczności. Nie czuje pan śmieszności takiej postawy, zawartej w niej pychy, a nawet arogancji? Pustelnik, święty, asceta czy jakikolwiek inny entuzjasta absolutu wyraża bardzo prostą myśl: jeżeli dar, który otrzymałem nie jest trwały, wieczny i doskonały, to ja dziękuję za taki prezent, nie przyjmuję go i nawet nie będę otwierał, by dowiedzieć się, co jest w środku, nie interesuje mnie to, nie spełnia to moich oczekiwań. Nie uważa pan, że to dziecinna i dość prymitywna postawa? Podziwiani przez nas święci są ludźmi, którzy obrazili się na życie, odrzucając je, bo nie dorosło do ich wyobrażeń. Całkiem jak dzieci niezadowolone z prezentu od rodziców. Typowe popsuj-zabawy, zawsze skrzywione i skwaśniałe istoty, którzy dosypują cukru do benzyny, a w czasie karnawału, na balu, zamiast cieszyć się i tańczyć, manifestacyjnie czytają nudne filozoficzne rozprawy. Życie jest nietrwałe, czeka nas starość i śmierć, a więc tym bardziej powinniśmy cieszyć się każdym jego przejawem, każdym jego okruchem, każdym blaskiem, każdym jego zapachem … Obcy i wstrętny jest mi ten rodzaj filozofii, który utrzymuje, że przyjemność to złudzenie i że wszyscy, którzy używają rozkoszy nie pojmują niestałości rzeczy. Ależ pojmuję niestałość rzeczy, życie jest niestałe, ale tym bardziej je cenię i tym bardziej cenię rozkosz, której mi dostarcza. Myślę, że prawdziwą filozofią jest tylko ta, która gloryfikuje życie, jakiekolwiek ono jest i cokolwiek ono zawiera, tylko ta, która podpowiada mi, jak najpełniej korzystać z tego kruchego i pięknego daru, który otrzymałem i jak najpełniej go wykorzystać. Wszystko inne to brednie chorych, bezsilnych i przerażonych istot …

Grecy to naród, który nigdy nie dał sobie szansy bycia mocarstwem. Byli wszędzie, zdobywali wszystko i wybijali się nawzajem niczym szaleńcy. Nikt nie wymordował tak wielu Greków jak sami Grecy. Nic dziwnego, że to rzeczowi i pozbawieni polotu rolnicy, Rzymianie, ostatecznie zostali panami świata. Mieli nieporównywalnie mniej fantazji, ale znacznie więcej zdrowego rozsądku.  

Arystokracja nie oznaczała rządów najbogatszych. Arystokracja pomyślana była jako rządy najlepszych. Zapomnieliśmy o tym.

Nota bene: tylko arystokrata mógł być prawdziwie wolny. Nie interesowały go ani czyjeś uznanie ani czyjaś dezaprobata. O to pierwsze nigdy nie zabiegał, to drugie było mu obojętne. Sam dla siebie był miarą. Wniosek? Nie ma już prawdziwych arystokratów. Dzisiaj nawet królowie zabiegają o uznanie tłumu i boją się jego dezaprobaty. Życie schamiało. Potocznie nazywa się to demokratyzacją.

Sen wczorajszej nocy: znam przyszłość, znam ją w każdym szczególe, wiem co i kiedy nastąpi, a mimo to niczego nie mogę zmienić, niczego poprawić czy skorygować.

Prawdziwe. Przeszłością i teraźniejszością można manipulować. Przyszłością nie. Przyszłości nie można zmienić, odkształcić czy skłamać. Przyszłość nie podlega zmianom. Zawsze będzie i zawsze będzie taką, jaką będzie.

Powinno się to subtelna przestrzeń między tym, co wolno i tym, czego nie wolno. Powinno się nie jest wymuszone i nie jest na pokaz. Jest to coś, co czynisz z własnej woli i dla siebie. Kategoria istniejąca wyłącznie w świecie ludzi wolnych. Niezrozumiała i niepojęta dla człowieka masowego, który porusza się w przestrzeni ograniczonej z jednej strony przez przyzwolenie i z drugiej przez zakaz.

Nawet jeżeli wydaje się to niewiarygodne to prawdą jest, że niektórych ludzi ich zalety szpecą nie mniej niż ich wady.