Tag: Nabokov

Brodski i inni

~ Artur L

Iosif Brodski, rosyjski poeta, laureat Nagrody Nobla z literatury, za „uniwersalne wartości całokształtu twórczości literackiej, odznaczające się jasnością myśli i poetycką siłą” oraz  laureat Biblioteki Kongresu w Waszyngtonie, w swoim czasie podziwiany, hołubiony, chwalony i często publikowany w Polsce, w wierszu do Ukraińców: „Niech was teraz Szwaby z Lachami/ Wezmą w lepiance od tylca„.

Miał rację inny rosyjski twórca, Vladimir Nabokov, który powiedział, że gdy tylko sztuka wchodzi w związki z polityką, w nieunikniony sposób spada do poziomu ideologicznego śmiecia. Brodski jest tego smutnym przykładem.

Rosyjski wirus

~ Artur L

Któż znał lepiej psychikę swoich rodaków niż Dostojewski? Choćby taka uwaga na ten temat, tyleż banalna co prawdziwa, pochodząca z jego „Dziennika pisarza”: Myślę, że najpoważniejszą, najbardziej rdzenną potrzebą duchową ludu rosyjskiego jest potrzeba cierpienia – stałego, nieukojonego cierpienia zawsze i we wszystkim. Tą żądzą cierpienia lud zarażony jest chyba od wieków. To trafne spostrzeżenie, ale przekłamaniem w niej jest to, że ogranicza się jedynie do „ludu rosyjskiego”. Tą chorobą wydają się być zarażeni w Rosji wszyscy i w równym stopniu dotyczy ona również rosyjskich intelektualistów jak Achmatowa, Mandelsztam, Bunin, Cwietajewa, Jesienin, Bułhakow, Babel, Majakowski, Pasternak i dziesiątki, dziesiątki innych. Jedynym rosyjskim pisarzem całkowicie uodpornionym na tego szczególnie złośliwego wirusa był Nabokov.

Pierwsze prawo

~ Artur L

Balzac: Nie potrafię pracować, jeśli czeka mnie wyjście z domu, i nigdy nie zasiadam do pracy na godzinę czy dwie zaledwie. Mircea Eliade w „Dzienniku emigranta” pisze o tym samym problemie. Jeżeli wiedział, że musi w tym dniu zajmować się czymś innym, mieć prelekcję, coś załatwić czy choćby spotkać się z kimś, mógł co wyżej czytać, może zrobić jakieś notatki, ale absolutnie nic ponadto. Także Robert Musil w liście do Eugenie Schwarzwald skarży się, że nie może efektywnie pracować, gdy wie, że ma coś do załatwienia, choćby to był drobiazg. Było to również udręką V. Nabokova – świadomość, że za dzień czy dwa czeka go jakaś powinność powodowała, że „myśli wycofywały się w nieprzystępnym acies testudo” i pisanie było ostatnią czynnością do której był wówczas zdolny. Pierwsze prawo twórczości brzmi dokładnie tak samo jak pierwsze prawo Dekalogu: Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną.  

Sztuka

~ Artur L

Sztuka. Motyl znajdujący się na słynnym tryptyku Boscha Ogród Rozkoszy jest żeńską odmianą popularnego w Europie motyla o nazwie Manila jurtina. Obraz powstał w roku 1500. Linneusz sklasyfikował motyla, naukowo uwierzytelniając jego istnienie, dopiero 250 lat po tym, jak Bosch umieścił go na swoim obrazie. 150 lat później, pisarz Vladimir Nabokov, zidentyfikował motyla z obrazu Bosch.

Nabokov

~ Artur L

V. Nabokov na pytanie, co różni nas od zwierząt: Świadomość świadomości istnienia. Innymi słowy, jeżeli nie tylko wiem, że jestem, lecz też wiem, że to wiem, wówczas należę do rodzaju ludzkiego. Wszystko inne z tego wynika – chwała myślenia, poezja, wizja wszechświata. Pod tym względem małpoluda dzieli od człowieka nieporównywalnie większa przepaść niż amebę od małpoluda. Różnica między pamięcą małpoluda a pamięcią człowieka jest taka jak różnica między znakiem & a Biblioteką British Museum.

Per Olov Enquist

~ Artur L

Per Olov Enquist jest jednym z najbardziej znanych współczesnych pisarzy szwedzkich; publikowany, nagradzany, szanowany. Zajmował się też publicystyką. W maju 1975 roku, po zajęciu przez Czerwonych Khmerów Phnom Penth, pisał w „Expressen”:

Przez długie lata zachodni imperializm gwałcił azjatycki kraj, pozbawił życia prawie milion ludzi, zamienił piękne kambodżańskie miasto, centrum dawnej kultury, w getto, w dom publiczny. Ale lud powstał, oswobodził się, wyrzucił intruzów, uznał, że jego piękne miasto musi odzyskać twarz. Wtedy dom opróżniono i wzięto się do sprzątania. Zaczęto szorować podłogi i ściany, aby ludzie nie żyli tu w poniżeniu, tylko w spokoju i godnie. A na Zachodzie leją się krokodyle łzy. Dom publiczny jest opróżniony, trwa sprzątanie. Jedynie alfonsi mogą nad tym ubolewać.

Ten ludowy trybun literatury szwedzkiej, w wiele lat potem, w autobiografii pt. „Inne życie” przyznaje rozbrajająco naiwnie, że pomylił się i że wówczas, pisząc cytowane wyżej słowa, nawet nie wiedział, kim jest Pol Pot. Doprawdy? Jeżeli to prawda, to tylko gorzej.

Nabokov miał rację twierdząc, że pisarz, choćby najlepszy, romansując z polityką, staje się prędzej czy później zwykłą prostytutką. Przypadek Enquista znakomicie to ilustruje.

Taki świat

~ Artur L

Spróbuj wyobrazić sobie świat, taki świat w którym nie ma żadnego Leonardo da Vinci, żadnego Homera czy Szekspira, Darwina, Edisona, Einsteina, Pasteura, Mendelejewa czy Bohra, żadnego Prousta czy Nabokova, żadnego Ovidiusza czy Balzaca, żadnego Chopina czy Mozarta, a są jedynie wszelkiej maści Zlatany, Beckhamowie, Madonny i Lady Gaga, Justin Bieber i Ellen DeGeneres, Elton John i Lady Diana, Ricky Martin i James Paterson, Cristiano Ronaldo, Kim Kardashian i Pamela Anderson, Victoria Silvstedt, Jessica Simpson, Ozzy Osbourne i  Britney Spears. Czy chciałbyś żyć w takim świecie?

Właśnie w nim żyjesz.