Hannibal Lecter jest obecnie bardziej znany niż Hamlet. I bardziej podziwiany. Niewielu dziś wie, kim jest hemingwayowski Robert Jordan, ale wszyscy wiedzą, kim jest Michael Jordan – to mówi wiele o świecie w którym żyjemy. I nie jest to pochlebne.

Nic nie przebije polskiej hipokryzji. Oficjalnie nienawidzimy Niemców, a jednak Polak chętnie jedzie do Niemiec, pracuje tam niczym niewolnik, haruje na niemieckich plantacjach, podciera tyłki dogorywającym esesmanom, osiedla się w tam, często zmienia obywatelstwo na niemieckie, jego dzieci uczęszczają do niemieckich szkół, przestają używać własnego języka i nie chcą słyszeć o niemieckich bestialstwach, obozach koncentracyjnych czy przerabianiu ludzi na mydło. W Niemczech żyje obecnie ponad dwa miliony osób polskiego pochodzenia i są drugą co do wielkości grupą migrantów w Niemczech, zaraz po Turkach.  

Za to samo nienawidzimy Rosjan. Polak nienawidzi ich za wszystkie popełnione na jego narodzie zbrodnie, setki lat niewoli i prześladowań, nie ukrywa swojej nienawiść do nich i ich okrucieństw, ale nie jeździ tam do pracy, nie haruje w ich kołchozach, nie podciera tyłków komunistycznych zbrodniarzy, nie zmienia obywatelstwa na rosyjskie, nie mówi po rosyjsku, nawet jeżeli zna ten język, i w żadnym razie nie wychowuje swoich dzieci na Rosjan. Polak nienawidzi Rosjan dokładnie za to samo za co nienawidzi Niemców, ale – najwyraźniej – nie tylko miłość, ale i nienawiść może nosić różne imiona. Niemcy są zbrodniarzami użytecznymi. Można im więc przebaczyć. Rosjanie są zbrodniarzami nieużytecznymi. Dla zbrodniarzy nieużytecznych nie ma przebaczenia.

Lekcja numer 1 dla wszystkich przyszłych zbrodniarzy: starajcie się być użyteczni.

Wehikuł czasu już istnieje. Jest nim nasz mózg. Nie zawsze jesteśmy tego świadomi, ale nasz mózg nieustannie antycypuje przyszłość, nieustannie wybiega do momentu, który dopiero ma się wydarzyć. Te „wyprawy” są co prawda mikrosekundowe, automatycznie i nieświadome, a jednak niekiedy wystarczające, by – pozornie bez naszego udziału – uchronić jakąś filiżankę przed roztrzaskaniem się o podłogę czy nas samych przed spotkaniem z nadjeżdżającym znikąd pojazdem. To nasza umiejętność odbywania umysłowych podróży w czasie pozwala nam na zrozumienie związku między aktem seksualnym a narodzinami nowego człowieka, siewem a żniwami, pierwszym krokiem i końcem każdej podróży. Zrozumienie korelacji między faktami oddzielonymi od siebie przez miesiące czy lata, wymaga bardziej złożonych zdolności poznawczych, natomiast nasz dar wyprzedzania zdarzeń, nasz prywatny wehikuł czas, rządzi się znacznie prostszymi regułami i jest dostępny dla każdego.

The woman is a work of art, gentlemen. W czasach, gdy dorastałem kobieta była bardziej dziełem sztuki, bardziej przynależała do kultury niż do natury i nie przypadkiem J. Michelet przyznawał jej zaszczytne miano „matki bogów i fantazji”. Na przestrzeni skromnych kilkudziesięciu lat mego życia dokonała się diametralna zmiana. Dzisiaj kobieta traktowana jest i, niestety, sama siebie – z niepojętym, samobójczym upodobaniem – traktuje wyłączne jako wytwór natury. Przestała być zjawiskiem, fenomenem, przestała być matką bogów i fantazji, stała się obiektem skończenie cielesnym, pospolitym produktem natury i niczym już nie różni się od pozostałych istot na tej planecie. Cała jej zagadkowość i tajemniczość, jej kulturowa aura, rozwiała się dziś niczym poranna mgła i prawie nie ma już po niej śladu. A woman is no longer a work of art, gentlemen. Nigdy już z jej powodu nie wypłynie w morze a thousand ships, nikt już nie będzie zdobywał dla niej dumnych miast i nikt nie będzie zakładanych dla niej miast nazywać jej imieniem. A jednak, jak śpiewał pewien gruziński bard imieniem Bułat, czegoś mi żal. Kobieta jako wytwór kultury to była jednak jakaś nadzieja.

Parafrazując zalecenie Z. Krasińskiego o podróży do Grecji z Byronem, na Wschód, ku ziemiom, gdzie zrodziły się trzy wielkie religie, tworząc podwaliny naszej cywilizacji i kultury, a przede wszystkim naszej moralności, dzisiaj powinniśmy jeździć do Grecji z Chateaubriandem i z Lamartine`em, nawet jeśli nie bardzo podoba nam się wzniosły stylu pierwszego z nich i religijno-duchowe zwierzenia drugiego.

Niemiecka minister spraw zagranicznych Annalena Baerbock wybrała się przed kilkoma dniami z kurtuazyjną wizytą do nowych władz Syrii. Abu Muhammad al-Dżaulani, syryjski dżihadysta, wpisany na listę najbardziej poszukiwanych terrorystów świata, za głowę którego wyznaczona jest przez Amerykański Departament Stanu nagroda w wysokości 10 milionów dolarów, a aktualny szef Syrii, nawet nie raczył podać jej ręki przy powitaniu. W fotografiach prasowych Organizacji Wyzwolenia Lewantu – wypróbowaną metodą afgańskich talibanów – starannie  zamazano wszystkie postacie kobiet, które brały w tym udział. Obecny na tym spotkaniu francuski minister spraw zagranicznych, Jean-Noël Barrot, poinformował nieco wcześniej, że „otrzymał zapewnienia od nowych władz syryjskich, iż w przemianach politycznych zapewniony będzie szeroki udział kobiet”. A on, inteligentny francuski dyplomata, nawet w to uwierzył.

Przypomina to tzw. „Sofagate”, gdy przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen odmówiono zajęcia honorowego miejsca podczas wizyty w Turcji w 2021 r. w wyniku czego poczuła się, bidulka, jak powiedziała później, „zraniona” i „samotna”, obwiniając o to, oczywiście, zwyczajny seksizm. Mam pytanie: czy nikt nigdy nie poinformował te europejskie pseudokrólewny, że w tradycji islamskiej kobiety są dobre tylko i wyłącznie do gwałcenia i produkcji małych dżhadystów?

Mówiąc o podbojach arabskich w VII wieku rzadko, jeżeli kiedykolwiek, bierzemy pod uwagę fakt, że to wtedy właśnie, przez radykalne odcięcie Wschodu od Europy, niemal doszczętnie zniszczona została wspaniała tysiącletnia jedność świata śródziemnomorskiego. Arabski podbój rozdzielił świat Zachodu, wówczas od dawna już pozbawiony życia miejskiego, od Wschodu, gdzie mimo wszystko wciąż jeszcze trwały, choć w bardzo już zmienionej formie, miasta okresu rzymskiego. Świat arabski nie miał w tym względzie nic do zaproponowania. Różnica między antycznym polis, a arabską mediną jest kolosalna: miasta rzymskiego Cesarstwa cieszyły się samorządem, sprawowanym przez wielkich właścicieli ziemskich, którzy rywalizowali między sobą w fundacjach i subsydiach na rzecz ich własnych społeczności – to właśnie dzięki nim antyczne ruiny Bliskiego Wschodu pełne są kolumnad, bazylik, łaźni, teatrów i świątyń. Jednak grupa ta praktycznie zaczęła zanikać już pod koniec VI wieku. W nowych sponsorów przeobrazili się przedstawiciele religii, biskupi – budowle monumentalne późnego antyku to już niemal wyłącznie kościoły. Jest w tym analogia do miast islamskich, gdzie budynki publiczne to także głównie meczety, fundowane przez władców. Głównym punktem tych miast jest jednak bazar, arabski suq, daleki od jakichkolwiek cech monumentalizmu. Dominująca grupa ludności w mieście islamskim to kupcy, a im obce były polityczne ambicje dawnych oligarchii, a więc w miejsce prostokątnej siatki ulic, amfiteatrów, bibliotek, wspaniałych rezydencji i innych budowli użyteczności publicznej pojawia się do dziś charakterystyczna dla Wschodu plątanina zaułków i ukrytych przed obcymi nieregularnych podwórek.

W basenie Morza Śródziemnego przez całe tysiąclecia powstawały, rozwijały się i upadały państwa, przemieszczały się różne ludy i nacje, rodziły się i umierały różne społeczeństwa, ale kulturowa jedność tego świata niewzruszenie trwała. Tę jedność zniszczył dopiero podbój arabski. I nadal niszczy.

Pod koniec lat osiemdziesiątych poprzedniego wieku mój ojciec wysłał do mnie do Szwecji list. Nie był już w najlepszej kondycji psychicznej i mentalnej, więc na kopercie widniało jedynie moje nazwisko i nazwa kraju. Nie było na niej ani nazwy miasta, ani ulicy ani numeru domu. A mimo tego listonosz zapukał któregoś dnia do moich drzwi i z uśmiechem wręczył mi ten list. Moje zdziwienie na widok tak „oryginalnie” zaadresowanej koperty skwitował uwagą, że nie mieli problemu z ustaleniem adresu, bo „poza tobą nikt w naszym kraju nie nosi takiego nazwiska”. Proste i jasne.

Ignacy Jan Paderewski „Pamiętniki”. Około roku 1876, gdy nie miał jeszcze ukończonych szesnastu lat, po powtórnym wydaleniu z konserwatorium w Warszawie, w towarzystwie dwóch kolegów, niewiele od niego starszych, wybrał się na objazd prowincjonalnych miast Rosji i Polski. Dawali koncerty w miejscowościach letniskowych i uzdrowiskach. Eskapada trwała bez mała cały rok, a u jej kresu znalazł się w Petersburgu, wcześniej powiadamiając ojca o swoich przygodach, i otrzymując od niego pieniądze na powrót do domu. Niestety, lekkomyślnie traci pieniądze pożyczając je napotkanemu tam znajomemu, który okazał się pospolitym oszustem. Skradziono także jego bagaż. Pozostaje bez dachu nad głową i bez środków do życia. Ratuje go pewien ubogi blacharz, który nie ma co prawda możliwości, by pożyczyć mu pieniądze na dalszą drogę, ale proponuje kąt w wynajmowanej przez siebie suterenie. Przez ponad dwa tygodnie Paderewski żywi się jedynie chlebem i herbatą, całymi dniami wałęsając się bezradnie po ulicach miasta. Pewnego dnia, gdy zrezygnowany wraca do smutnej i ciemnej suteryny, zatrzymuje go dozorca domu. Pyta go o nazwisko, a usłyszawszy je informuje Paderewskiego, że na poczcie czeka na niego list. Okazało się, że był to list polecony od jego ojca. Zawierał sto rubli, które umożliwiły mu powrót do domu.

Carska poczta, nie mając jego adresu, potrafiła go jednak znaleźć. Zauważmy, że był to rok 1877, carskie imperium było olbrzymim tyglem narodów i ludów, nikt jeszcze nie słyszał o Powszechnym Systemie Ewidencji Ludności, nie było komputerów, Internetu, nie było nawet książek telefonicznych. Proste i jasne? 

Nie brakuje w naszych dziejach wspaniałych postaci, ludzi, którzy wiedzieli kim są i skąd pochodzą. Dzisiaj, w smutnych czasach tusków i karłów, chciałbym przypomnieć jednego z prawdziwie wielkich Polaków, Artura Rubinsteina.

Ten słynny muzyk, którego koncert miał uświetnić konferencję założycielską ONZ w San Francisco w 1945 roku dostrzegł w pewnym momencie, że wśród wielu flag, które miały reprezentować państwa członkowskie, brakuje polskiej biało-czerwonej flagi. Polska należała do koalicji antyhitlerowskiej, była ofiarą nazistowskich Niemiec, a jednak wśród przedstawicieli 50 państw zabrakło delegacji Rządu RP na uchodźstwie i polskiej flagi. Znamy powody, nic się nie zmieniło, ten sam syndrom obserwujemy także i dzisiaj. Artur Rubinstein nie przeszedł jednak nad tym do porządku, jak dzisiaj robi to wielu „naszych reprezentantów„, gotowych raczej szkalować swój kraj niż upominać się o jego prawa. Rozpoczął co prawda swój występ od hymnu Stanów Zjednoczonych, ale przerwał go po kilku taktach, wstał i gromko oświadczył: „Tutaj, w tej sali, chcecie urządzić szczęśliwą przyszłość świata. Brakuje mi chorągwi Polski, za którą walczyliście. Ja tego nie mogę tolerować. Ja wam zagram hymn Polski. I proszę wstać!”.

Powstali wszyscy, łącznie z sowieckim chamidłem Nikitą Chruszczowem, który był członkiem ruskiej delegacji. Wystąpienie Artura Rubinsteina spotkało się z burzą braw i entuzjazmem.

Koran rozróżnia dwa rodzaje kłamstwa: pierwsze o nazwie takiya oraz jego szyicką wersję kitman. Każdy z rodzajów koranicznego kłamstwa ma na celu pokonanie innowierców, osłabienie ich lub chociaż zdobycie ich zaufania w celu umocnienia islamu nad innymi religiami. Celem al-takiya jest ostateczne zwycięstwo islamu i nie ma tu znaczenia czy ceną za kłamstwa jest czyjaś śmierć. Ważne jest jedynie, by muzułmanin traktował wrogów islamu,  czyli niewiernych, jako podludzi, których można i trzeba okłamywać, bowiem stawką jest zwycięstwo islamu. Pospolitym przykładem takijji jest często spotykane twierdzenie, iż słowo „islam” znaczy „pokój”; ulubiony chwyt stosowany przez wyznawców Mahometa. Jest to kłamstwo, bowiem słowo „islam” oznacza dosłownie „podporządkowanie się”, zaś „pokój” to po arabsku „salam”. Co prawda obydwa słowa posiadają wspólny rdzeń (slm), jednak ich znaczenie jest diametralnie inne. Praktyką podobną do takijji jest ketman, posiadająca identyczny cel. Ketman polega jednak głównie na ukrywaniu istotnej części prawdy, podczas gdy takijja jest kłamstwem wprost. Koran jest zresztą generalnie łaskawy dla wszelkiego rodzaju przestępców. Zaleca na przykład, aby nawet w przypadku, gdy zostaniesz przyłapany na gorącym uczynku, nigdy nie przyznawać się do winy, by kłamać, bowiem – jak tłumaczy – „sprawiedliwość ludzka jest ułomna”. Koran jest bodaj jedyną wśród tzw. świętych ksiąg, która nie tylko otwarcie dopuszcza stosowanie kłamstwa wobec niewiernych, ale wręcz  pochwala, gdy jej wyznawca „dla sprawy” posługuje się kłamstwem. Wyznawcy islamu mają kłamstwo we krwi. Kłamstwo jest dla nich chlebem powszednim. Kłamstwo jest strukturalne w islamie. Wyjątkowo ohydna religia.

Podobno zmierzono właśnie „prędkość maksymalną” mózgu. Wynik zaskakuje naukowców. Okazuje się, że mózg przetwarza sygnały z narządów zmysłów z prędkością nie większą niż 10 bitów na sekundę. Jest to zdecydowanie żółwie tempo biorąc pod uwagę fakt, że w mózgu znajduje się ponad 85 miliardów neuronów, a każdy z nich jest zawrotnym procesorem informacji, który z łatwością jest w stanie przekazywać znacznie więcej niż te banalne 10 bitów. Nawet nasze zmysły zbierają dane o otaczającym nas środowisku w tempie około miliarda bitów na sekundę. Tymczasem, mimo ogromnego potencjału i możliwości, myślimy wolno, myślimy w bólu, myślimy z wysiłkiem, absolutnie niezdolni do tego, by równolegle przetwarzać wiele myśli naraz.

Naukowcy są tym wyraźnie skonfundowani, ale czy powinni być? Mózg przecież nie został stworzony do myślenia, jego przeznaczeniem nie jest błyskawiczne przetwarzanie i analiza tysięcy różnych danych. Co prawda myśleć znaczy właśnie rozkładać, analizować, ale chyba nie przypadkiem czynimy to połowicznie. Mózg nie powstał jako narzędzie poznawania świata, nigdy nie był i zapewne nigdy nie będzie komputerem. Nie jesteśmy zdolni do myślenia totalnego. Być może na nasze szczęście, bo gdybyśmy potrafili myśleć totalnie, prawdopodobnie nie moglibyśmy ani działać ani żyć.

Aby dowiedzieć się, co ci najbardziej szkodzi, zapytaj siebie, co najbardziej lubisz.

Określenie pozornie nie przywołuje pozytywnych konotacji. Pozornie to złudnie, iluzyjnie, iluzorycznie, fikcyjnie, fałszywie, nieprawdziwie, nieautentycznie, nierealnie, quasi, na niby. Pogardzamy pozorami. Niesłusznie, bo pozory są niezmiernie ważne. Zachowanie pozorów jest ważne. Pozory są szczątkami sumienia. Zachowanie pozorów jest specyficznym wyrazem okazania szacunku bowiem, gdy w interakcjach z nimi staramy się zachować pozory znaczy to, że liczymy się z nimi, że z takich czy innych powodów nie są nam obojętni. Osobiście poważam i cenię sobie trud chama, który usiłuje stworzyć pozory, że jest człowiekiem kulturalnym, bowiem chamstwo, które nie dba o pozory jest czystym barbarzyństwem. Barbarzyńca nie tylko nie dba o pozory. On nawet nie wie, że coś takiego istnieje.

Strabon. Autor słynnej Geographica hypomnemata, rodzaju starożytnej encyklopedii, zawierającej tysiące nazw geograficznych i wiele informacji z zakresu nauk przyrodniczych, medycyny, historii i innych dziedzin. Nie znamy jego prawdziwego imienia. Nie podał go nigdzie. Imię Strabon pojawia się na greckich inskrypcjach i w greckiej literaturze od IV w. p.n.e. W komentarzu Eustathiosa do Odysei czytamy, że tak miał nazywać się syn Tejrezjasza. Według legendy Hera spowodowała, że jego oczy stały się „rozbiegane”. W łacińskich tekstach literackich rzeczownik pospolity strabo również oznacza tyle, co zezowaty. Kanadyjska badaczka Sarah Pothecary zwróciła uwagę na fakt, że od II wieku przed naszą erą słowo strabo występuje jako cognomen kilku znanych postaci, m.in.: Gnejusza Pompejusza Strabo, ojca Pompejusza Wielkiego. Niektórzy uczeni sugerują, że Strabon miał rzymskie obywatelstwo. Jest bowiem wysoce prawdopodobne, że otrzymał je jego dziadek lub ojciec z rąk Lukullusa lub Pompejusza w podzięce za przekazanie Lukullusowi w czasie trzeciej wojny z Mitrydatesem wielu twierdz w Poncie, i wtedy ten wybitny geograf starożytności nazywałby się Lucjusz Licyniusz Strabo albo Gnejusz Pompejusz Strabo. Możliwe jednak, że sam uzyskał rzymskie obywatelstwo – być może nadał mu je Eliusz Gallus wraz z imieniem i cognomenem skoligaconego z patrycjuszowskim rodem Eliuszów ekwity Lucjusza Sejusza Strabona i wtedy jego nazwisko brzmiałoby Lucjusz Sejusz Strabo.

Encyklopedia staropolska Brücknera. Jest unikalna i wspaniała. Przeczytałem ją od strony pierwszej do ostatniej, od pierwszego do ostatniego hasła, przeczytałem z zainteresowaniem, nie nudząc się ani przez moment. To, co powszechnie uważa się za jej słabość, a więc prywatne poglądy Brücknera, jego własne oceny i opinie, jego rozważania na temat narodowego charakteru Polaków, krytyczne uwagi o poczynaniach polskiej szlachty sprawia, że jest ona żywa i interesująca jak dobra powieść. Po lekturze Brücknera wielokrotnie przymierzałem się do przeczytania innych encyklopedii i zawsze bezskutecznie – zwykle po kilkudziesięciu stronach rezygnowałem. Były równie nudne jak książki telefoniczne.  

Starzy ludzie i stare kultury. To samo pragnienie, by unieruchomić czas, lęk przed zmianami, cała uwaga obsesyjnie skierowana do środka, a nie na zewnętrz, niechęć i brak sił do działania, kompromisy dla zachowania iluzorycznego status quo. Cywilizacje starzeją się jak ludzie. Ludzie starzeją się jak cywilizacje.

Siłą młodości jest poczucie wyjątkowości naszego własnego istnienia. Zwykle jest ono tak dominujące, że zaciera, unieważnia, a nawet odrealnia istnienie innych. Dzieciństwo i młodość zapisane są w pierwszej osobie liczby pojedynczej. O fakcie, że istnieją też inni i ich istnienie może być równie ważne jak nasze, przekonujemy się dopiero wchodząc w dojrzałość.  

Motyl. Piękne, delikatne słowo. Przyjemnie brzmi też po angielsku, butterfly. Szczególnie urokliwy jest francuski papilon. Podobnie po hiszpańsku, mariposa. W najbardziej topornym, ordynarnym i charczącym języku świata, niemieckim, motyl to schmetterling. Już na sam dźwięk tego niemieckiego motylka zaczynamy z niepokojem spoglądać na niebo wypatrując messerschmittów. I pomyśleć, że są tacy, którzy uważają, że niemiecki jest romantycznym i subtelnym językiem. Tymczasem tyle w nim romantyzmu, co w komendach wojskowych, a subtelności prawie tyle samo co w imadle.  

Prywatność. Jeszcze jedna pozornie święta krowa naszych czasów. Przy każdym bez mała kliknięciu na Internecie pojawia się ikona domagająca się zgody na przetwarzanie twoich danych osobowych. Możesz odmówić ujawniania danych osobowych, które dotyczą twego pochodzenia rasowego lub etnicznego, twoich poglądów politycznych, twoich przekonań religijnych, twego światopoglądu, twoich danych biometrycznych, twoich preferencji seksualnych, nawet twojej przynależność do związków zawodowych i harcerstwa, et cetera. Czy naprawdę jest co chronić? Przecież w większości wypadków ta prywatność do złudzenia przypomina totalnie pustą pancerną szafę – przy której waruje kilku śmiertelnie znudzonych strażników.

Bracia Goncourt: Wszystko uczy pogardy dla ludzkości, która kocha tylko tego, kto nią pogardza, schlebia temu, kto ją wykrwawia, a sławę w historii i wieczną pamięć zapewnia rzeźnikom.

Tak, to prawda. Jesteśmy dość nędznymi i tchórzliwymi stworzeniami, a termin syndrom sztokholmski, odnoszący się do relacji ofiara-kat, choć wylansowany przez Nilsa Bejerota dopiero po 1973 roku, jest zdaje się równie stary jak sama ludzkość, która zawsze kochała tylko tych, którzy nią bezbrzeżnie pogardzali.  

To, co wszędzie indziej rozumie się pod pojęciem odwagi cywilnej, w Polsce występuje jedynie w swojej zniekształconej formie, w formie zuchwalstwa. Rzadkie są akty odwagi cywilnej w naszej historii, natomiast aktów zuchwalstwa nie sposób zliczyć. To samo dotyczy odwagi myślenia. To, co u nas bierzemy za odwagę w myśleniu, jest jedynie żałosnym naśladownictwem. Nigdy nie byliśmy zainteresowani prawdą.  

Sentymentalizm jest rodzajem protezy uczuciowej. Jeżeli z jakichś powodów nie masz żadnego dostępu do twoich prawdziwych uczuć, jeżeli nigdy ich nie doświadczyłeś albo wzbudzają w tobie strach, wtedy pojawia się sentymentalizm – zastępuje uczucia w taki sam sposób jak proteza zastępuje brak ręki czy nogi, ale przy odpowiednim treningu i odrobinie socjalnej zręczności może uchodzić, i zwykle uchodzi, za autentyczne uczucie.