Orsza, 8 września

8 września, dokładnie 504 lata temu, miała miejsce bitwa pod Orszą, w której książę Konstanty Ostrogski i Jerzy Radziwiłł, dowódcy sił polsko-litewskich, rozgromili ponad 80 tysięczną armię Rosjan. Wcześniej, bo już w sierpniu 1514 roku, wielki książę moskiewski Wasyl III, cesarz Maksymilian I Habsburg i wielki mistrz zakonu krzyżackiego Albrecht Hohenzollern zawarli sojusz przeciwko Polsce. Celem było pokonanie i podział Polski i Litwy. Moskwa zamierzała zagarnąć obszary Wielkiego Księstwa Litewskiego (obecny teren Ukrainy i Białorusi), a strona niemiecka dawne ziemie należące do zakonu krzyżackiego.

Pierwszy rozbiór Polski miał więc nastąpić już w 1514 roku. Zamiar nie powiódł się, ale scenariusz był już gotowy i przeleżał w niemiecko-rosyjskich szufladach jeszcze 258 lat. Zrealizowali go dopiero w 1772 roku. Co się odwlecze …

 

Henry Bergasse

Henry Bergasse „Podzwonne dla Rzymu”: W owym czasie ludzie troszczą się głównie o to, by pozostać na uboczu walk, by być „zapomnianym” przez ogólne nieszczęścia. Mieszkańcy miast dbają przede wszystkim o to, by zapomnieć o niepokojach i lękach, szukają od nich ucieczki w igrzyskach, we wszelkich rodzajach widowisk, mniej lub bardziej obscenicznych farsach z udziałem mimów czy histrionów, którzy nawet cezara nie oszczędzali. Potrzeba rozrywki, obsesyjne szukanie oszołomienia stały się tak nieodparte, że w chwili, gdy Trewir leżał w gruzach, zrujnowany najazdem, możni miasta upraszali cezara, by wznowił igrzyska, zanim nawet poddźwignie mury. 

Salwian tak przedstawia hulanki ludzi, którzy nie zaprzestali bankietować, nawet wtedy, gdy wróg już wtargnął do miasta. „Nikt nie próbował opierać się deprawacji, pijaństwu i zboczeniom. Ludzie bawili się, pili, popełniali samobójstwa. Starzy urzędnicy oddawali się rozpuście, prawie niezdolni do życia, ale nadzwyczaj zdolni do pijatyki, za słabi do walki, ale dość silni, by używać, słaniający się przy chodzeniu, ale zwinni w tańcu”. 

Kiedy w 256 roku Persowie zajęli Antiochię, jej mieszkańcy, zgromadzeni w teatrze, wcale tego nie zauważyli. Dopiero jeden z aktorów rozpaczliwą gestykulacją zwrócił ich uwagę na łuczników sassanidzkich, którzy wdrapywali się już na najwyższe miejsca amfiteatru. 

Święty Augustyn nie waha się napiętnować uciekinierów z Rzymu, którzy po splądrowaniu miasta przez Alaryka dotarli do Kartaginy i tu rzucili się wszyscy do cyrków, aby o wszystkim zapomnieć: „Wszędzie w wielkich miastach panuje przerażenie i żałoba, a wy biegniecie do teatrów, ustawiacie się w szeregu, aby tam wejść, i tłumnie je wypełniacie”. Nawet w samym Rzymie na pozór zapomniano o klęsce. W 417 roku Namatianus, zatrzymany przez przeciwne wiatry w Ostii, słyszy w oddali głuchy gwar dobiegający z Miasta i mówi: „Nieraz moje ucho chwytało echo cyrkowych igrzysk – gromkie oklaski świadczyły o tym, że teatry są pełne.”